ประเทศไทยปลอดภัยจากแผ่นดินไหวจริงหรือ

โดย ดร. เป็นหนึ่ง วานิชชัย

โศกนาฏกรรมครั้งใหญ่ได้อุบัติขึ้นเมื่อ แผ่นดินไหวขนาด 7.2 ตามมาตราริคเตอร์เกิดขึ้นใต้เมืองโกเบ เมื่อวันที่ 17 มกราคม 2538 ทำให้มีผู้เสียชีวิตกว่า 4,900 คน ผู้ไร้ที่อยู่อาศัยกว่า 300,000 คน บ้านเรือนกว่า 40,000 หลัง ถูกทำลาย ตึกสูงหลายแห่งและทางด่วน ยกระดับหลายส่วนถล่มทลายลงมา รวมทั้งได้เกิดไฟไหม้ที่รุนแรงตามมาอีกหลายระลอก ประชาชนชาวญี่ปุ่นทั่วไปและชาวโลกที่ติดตามข่าวโทรทัศน์ และ น.ส.พ. ต่างก็เศร้าสลดกับโศกนาฏกรรมในครั้งนี้ และมีประชาชน จำนวนมากที่เกิดความหวั่นวิตกเสียขวัญ ทั้งนี้เพราะประเทศญี่ปุ่นที่มีชื่อในด้านการเตรียมตัวรับมือกับแผ่นดินไหวที่ดีเยี่ยมในระดับ มาตรฐานโลก มีวิทยาการในการออกแบบอาคารทางด่วน และโครงสร้างอื่น ๆ ให้ต้านแรงแผ่นดินไหวอยู่ในระดับแนวหน้า และมีการควบคุมคุณภาพการก่อสร้างที่ดีเยี่ยม กลับต้องมาเจอสภาพความเสียหายที่รุนแรงยับเยิน เหนือความคาดหมายของคนทั่วโลก (ซึ่งรวมถึงวิศวกรและผู้เชี่ยวชาญด้านแผ่นดินไหวอีกจำนวนมาก) ดังนั้นจึงเป็นที่น่าวิตกหากเกิดแผ่นดินไหวขึ้นอีกที่ใกล้ๆ เมืองสำคัญในประเทศอื่น ๆ ที่มีการเตรียมการย่อหย่อนกว่าความหายนะที่จะเกิดขึ้น จะมิรุนแรงกว่านี้หรือ

" ทำเลที่ตั้งของไทยอยู่ในบริเวณที่ปลอดภัยจากแผ่นดินไหวและถึงแม้จะมีแผ่นดินไหวเกิดขึ้นนาน ๆ ครั้ง ก็มีขนาดไม่แรงนัก ไม่ทำความเสียหายที่รุนแรงต่ออาคาร ไม่เป็นอันตรายต่อชีวิต อาจมีการสั่นไหว ทำให้ผู้คนตกใจบ้างแต่ก็ไม่อันตราย จึงไม่น่าที่จะต้องมีมาตรการใด ๆ ในการเตรียมป้องกัน หรือรับมือต่อภัยของแผ่นดินไหว " ความเชื่อดังกล่าวนี้ น่าจะมีพื้นฐานมากจากความเป็นจริงที่ว่า ในอดีตที่ผ่านมาประเทศไทยไม่มีประวัติที่เกิดแผ่นดินไหวที่ก่อความเสียหายที่รุนแรงรวมทั้ง มิได้มีการศึกษาที่จริงจัง และการตรวจวัดแผ่นดินไหวที่ละเอียดเพียงพอ

อย่างไรก็ดีในช่วงสิบกว่าปีที่ป่านมา การศึกษาวิจัยด้านแผ่นดินไหวในประเทศไทยก้าวหน้าขึ้นมาก มีการรวบรวมข้อมูลแผ่นดินไหว ที่เป็นระบบขึ้น และมีเครือข่ายสถานีตรวจวัดแผ่นดินไหวที่สมบูรณ์ขึ้นมาก ทำให้สามารถตรวจจับการเกิดแผ่นดินไหวขนาดเล็กและ ขนาดกลางได้จำนวนมากในภาคเหนือ และตะวันตกของไทย และในบริเวณชายแดนไทย - พม่า รวมทั้งนักวิชาการจากหลายสถาบัน การศึกษา ได้ทำการวิเคราะห์และสร้างแผนที่ความเสี่ยงภัยของแผ่นดินไหวขึ้นมาหลายชุด ผลการศึกษาวิเคราะห์ได้ชี้ว่า บริเวณภาคเหนือ และภาคตะวันตก มิได้ " ปลอดภัย " ดังที่เคยเชื่อกัน แต่กลับมีความเสี่ยงภัยอยู่ในระดับปานกลาง (ประเทศญี่ปุ่น และมลรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา มีความเสี่ยงในระดับสูง)

หลักฐานสำคัญชิ้นล่าสุดที่บ่งชี้ว่าประเทศไทยมีความเสี่ยง คือ แผ่นดินไหวที่อำเภอพาน จังหวัดเชียงราย ซึ่งเกิดเมื่อวันที่ 11 กันยายน 2537 มีขนาด 5.0 ริคเตอร์ จัดได้ว่าเป็นแผ่นดินไหวขนาดกลาง แผ่นดินไหวนี้เกิดห่างตัวอำเภอพานประมาณ 15 กม. ได้ก่อให้เกิดความเสียหายค่อนข้างรุนแรงต่อโครงสร้างอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก 2 ชั้นของโรงพยาบาลพาน กล่าวคือ มีเสาคอนกรีต จำนวนกว่า 10 ตัน แตกร้าวในสภาพอันตราย นอกจากนั้นมีอาคารเรียนและอาคารพาณิชย์ที่มีการแตกร้าวในเสาในระดับที่น่าเป็นห่วง มีอาคารเรียนหลายหลังที่ผนังยึดกับเสาและคาน ซึ่งมีโอกาสที่ผนังจะล้มลงมาได้ ทำให้ทางโรงเรียนต้องย้ายนักเรียนหลายห้อง ออกมาเรียนในเต้นท์ชั่วคราว กล่าวโดยรวมคือ มีอาคารสาธารณะที่เสียหายเล็กน้อยถึงปานกลาง นับได้เป็นโรงเรียนกว่า 20 หลัง และวัดกว่า 30 แห่ง

แผ่นดินไหวที่อำเภอพานนี้ มิใช่แผ่นดินไหวที่แรงที่สุดที่เคยเกิดในเมืองไทย จากข้อมูลของกรมอุตุฯ พบว่า เมื่อวันที่ 15 และ 22 เมษายน พ.ศ. 2526 ได้เคยเกิดมีแผ่นดินไหวขนาด 5.3 และ 5.9 ริคเตอร์ในจังหวัดกาญจนบุรีมาแล้ว ณ บริเวณอ่างเก็บน้ำเหนือเขื่อนศรีนครินทร์ ไปประมาณ 55 กม. ซึ่งมีระดับความรุนแรงที่ผู้คนในกรุงเทพฯ ที่ห่างออกไปกว่า 200 กม. รู้สึกได้ แต่มิได้ก่อให้เกิดความเสียหายแต่อย่างใด เพราะไม่มีตัวเมืองอยู่ในรัศมีของการทำลาย และหากดูย้อนหลังไปอีกโดยนำข้อมูล ที่ตรวจวัดได้จากสถานีนอกประเทศ จะพบได้ว่าเคยเกิดมีแผ่นดินไหวขนาด 6.5 ริคเตอร์มาแล้ว ที่จังหวัดแพร่ เมื่อปี พ.ศ.2476 ซึ่งนับได้ว่ามีขนาดใกล้เคียงกันกับแผ่นดินไหวที่ทำความเสียหายรุนแรงแก่เมือง Los Angeles เมื่อเดือนมกราคมปีที่แล้ว มีขนาด 6.7 ริคเตอร์

แผนที่แสดงตำแหน่งและขนาดของแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นในคาบเวลา 80 ปี ( พ.ศ. 2453 - 2532 ) ในประเทศไทยและบริเวณใกล้เคียง

(หมายเหตุ : เพื่อเปรียบเทียบให้เห็นชัดเจนหากเราวัด "แรงแผ่นดินไหว" ที่กระทำต่ออาคารที่ตั้งอยู่ห่างจากจุดศูนย์กลางแผ่นดินไหว เป็นระยะทางค่าหนึ่ง แผ่นดินไหวขนาด 7 ริคเตอร์ จะทำให้เกิดแรงมากกว่าขนาด 6 ริคเตอร์ ประมาณ 1 เท่าตัว และแผ่นดินไหวขนาด 6 ริคเตอร์ จะทำให้เกิดแรงมากกว่าขนาด 5 ริคเตอร์ประมาณ 1 เท่าตัว)

หลักฐานและข้อมูลเหล่านี้คงเพียงพอที่จะชี้ได้ว่า ประเทศไทยมิได้ปลอดภัยจากแผ่นดินไหวอย่างที่ประชาชนส่วนใหญ่เชื่อกัน ปัญหาสำคัญ คือ ในปัจจุบันประเทศไทยเรายังไม่มีกฎหมายหรือข้อกำหนดให้มีการออกแบบอาคารต้านแรงแผ่นดินไหว ดังนั้น อาคารส่วนใหญ่ในประเทศ จึงได้รับการออกแบบก่อสร้าง โดยมิได้คำนึงถึงผลกระทบของแผ่นดินไหว (ยกเว้นวิศวกรโครงสร้างบางคน ซึ่งพิจารณาให้ความสำคัญต่อความปลอดภัยของผู้อยู่อาศัยโดยไม่ต้องมีกฎหมายบังคับ) อาคารส่วนใหญ่จึงมีลักษณะที่อ่อนแอ ไม่สมารถทนการรับแรงโยกไปมาของแผ่นดินไหวได้มากนัก หากเกิดมีแผ่นดินไหวขนาดกลาง ๆ เกิดขึ้นใต้เมืองหรือใกล้ ๆ เมืองมาก ก็เป็นไปได้ว่าจะมีโครงสร้างอาคารจำนวนมากแตกร้าวเสียหายรุนแรง จนอาจถึงขั้นถล่มทลายลงมาได้ ดังที่เคยเกิดขึ้นมาแล้วในหลาย ๆ ประเทศ ตัวอย่างเช่นที่ เมืองอากาเดอร์ ในประเทศมอรอคโค ซึ่งเคยเชื่อกันว่าอยู่ในบริเวณที่ปราศจากแผ่นดินไหว และไม่มีอาคารใด ในเมืองนี้ที่ได้รับการออกแบบให้ต้านทานแรงแผ่นดินไหว ดังนั้นเมื่อเกิดแผ่นดินไหวขนาด 5.7 ริคเตอร์ ขึ้นในปี พ.ศ. 2503 โดยมีจุดศูนย์กลางอยู่ใต้เมืองเพียง 3 กม. ได้ส่งผลให้เมืองถูกทำลาย และชาวเมืองประมาณ12,000 ต้องเสียชีวิต

การป้องกันภัยพิบัติดังกล่าวในภาพรวม สามารถกระทำได้โดยการออกกฎกระทรวง ภายใต้พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร โดยกำหนดให้ อาคารต้องมีการออกแบบให้รับแรงแผ่นดินไหวอย่างเหมาะสมกับสภาพความเสี่ยงระดับปานกลาง อาคารที่ได้จากการออกแบบ ในลักษณะนี้จะมีรูปทรงที่สมมาตร มีสัดส่วนโครงสร้างที่แข็งแรง มีความยืดหยุ่นและความเหนียวที่ดีสามารถโยกไหวได้ โดยไม่แตกร้าวที่รุนแรงจนสูญเสียกำลังรับน้ำหนักบรรทุก และที่สำคัญคือ จากการศึกษาพบว่า อาคารซึ่งได้รับการออกแบบให้สามารถต้านแรงแผ่นดินไหวนี้ จะมีราคาสูงกว่าอาคารธรรมดาเพียง 2% ถึง 4% เท่านั้น ราคามิได้เพิ่มขึ้นเป็นหลายเท่าตัวเหมือนที่หลาย ๆ คนเชื่อกัน บทเรียนอันมีค่าจากแผ่นดินไหวที่โกเบนี้ คงได้มีส่วนให้ผู้รับผิดชอบ ทุกฝ่ายในการออกแบบและควบคุมการก่อสร้างอาคารในประเทศไทยได้ตระหนักถึงภัยอันตรายจากแผ่นดินไหว เราคงไม่ต้องรอให้เกิดมีตึกรามบ้านช่องต้องถูกทำลาย หรือผู้คนต้องเสียชีวิตก่อน จึงจะสามารถออกกฎหมายเพื่อป้องกันภัยได้

แผนที่แสดงความเสี่ยงภัยของแผ่นดินไหว

เขต 3 มีความเสี่ยงในการเกิดความเสียหายในระดับค่อนข้างสูง

เขต 2A และ 2B มีความเสี่ยงในการเกิดความเสียหายระดับปานกลาง

เขต 1 มีความเสี่ยงน้อย แต่อาจเกิดมีความเสียหายบ้าง

เขต 0 ไม่จำเป็นต้องออกแบบอาคารรับแรงแผ่นดินไหว

( เพื่อการเปรียบเทียบ มลรัฐแคลิฟอร์เนีย ในสหรัฐอเมริกา จัดอยู่ในเขต 4 คือ มีความเสี่ยงในการเกิดความเสียหายในระดับที่รุนแรง )

แผนที่นี้เป็นส่วนหนึ่งของผลงานศึกษาวิจัยของสาขาวิศวกรรมโครงสร้างในสถาบันเทคโนโลยีเอเชีย ตัวเลขกำกับเส้น contour คือ อัตราส่วนระหว่างความเร่งสูงสุดในแนวราบของแผ่นดินไหวที่มีโอกาสเกิดขึ้นได้ในคาบเวลา 500 ปี ต่อ ความเร่งของสนามโน้มถ่วงโลก

 

ออกแบบก่อสร้าง โทร. 081-8162302 คุณสุรชัย

บริการ - ออกแบบ ออกแบบก่อสร้าง โทร. 081-8162302 ออกแบบสถาปัตย์ ออกแบบตกแต่งภายใน ออกแบบโครงสร้าง ออกแบบงานระบบ บริหารงานก่อสร้าง บริหารโครงการ (Project Management) วิเคราะห์ความเป็นไปได้โครงการ ส่งเสริมโครงการและการตลาด ประมาณการกระแสเงินสด จัดทำแผนการใช้เงิน (CASH FLOW) ประสานงานส่วนราชการ-เอกชน ขออนุญาต ตรวจงานก่อสร้าง (Inspection) ควบคุมงานก่อสร้าง (Supervision) ให้คำแนะนำด้านวิศวกรรม และสถาบันการเงินเพื่อการก่อสร้าง

นำทีมโดย... คุณสุรชัย

เมนู

we dare not forget " DEMOLITION "