ออกแบบก่อสร้าง โทร. 081-8162302 คุณสุรชัย

บริการ - ออกแบบ ออกแบบก่อสร้าง โทร. 081-8162302 ออกแบบสถาปัตย์ ออกแบบตกแต่งภายใน ออกแบบโครงสร้าง ออกแบบงานระบบ บริหารงานก่อสร้าง บริหารโครงการ (Project Management) วิเคราะห์ความเป็นไปได้โครงการ ส่งเสริมโครงการและการตลาด ประมาณการกระแสเงินสด จัดทำแผนการใช้เงิน (CASH FLOW) ประสานงานส่วนราชการ-เอกชน ขออนุญาต ตรวจงานก่อสร้าง (Inspection) ควบคุมงานก่อสร้าง (Supervision) ให้คำแนะนำด้านวิศวกรรม และสถาบันการเงินเพื่อการก่อสร้าง

นำทีมโดย... คุณสุรชัย

 

บทความที่นำมาลงยังไม่ใช่ตำราเป็นเพียงเอกสารทางวิชาการ อาจไม่สมบูรณ์ในการบันทึก

และต้องขออภัยที่ไม่ได้อ้างอิงที่มา

 

ระบบการการจัดทำและส่งมอบโครงการ

บทคัดย่อ

ระบบการการจัดทำและส่งมอบโครงการ คือ การจัดรูปแบบและกำหนดขอบเขตของกลุ่มที่จะเข้ามาให้บริการในการจ ัดทำและส่งมอบโครงการ และมีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความสำเร็จของโครงการ ระบบที่เหมาะสมสามารถลดต้นทุนและระยะเวลาการทำโครงการลงได้ ในอดีตที่ผ่านมาการก่อสร้างในประเทศไทยทั้งภาครัฐและเอกชนโดยมา กจะใช้ ระบบ " ออกแบบ-ประมูล-ก่อสร้าง" เนื่องจากความคุ้นเคยและไม่ต้องการแบกรับความเสี่ยง ในปัจจุบันระบบการจัดทำและส่งมอบโครงการที่เป็นที่ยอมรับในสากล มีอยู่หลายรูปแบบ แต่ละรูปแบบมีข้อจำกัดแตกต่างกัน บทความนี้จะกล่าวถึงรูปแบบต่างๆ ของระบบการจัดทำและส่งมอบโครงการที่ใช้กันในวงการก่อสร้างทั้งใ น วงการก่อสร้างทั้งในและต่างประเทศ เช่น ระบบ "ออกแบบ-ก่อสร้าง" ระบบ " บริหารงานก่อสร้าง" ระบบ "ก่อสร้าง-ดำเนินการ-ส่งมอบ" โดยได้สรุปข้อดีและข้อจำกัดรวมถึงสมรรถนะของระบบต่างๆ เพื่อเป็นแนวทางในการพิจารณาระบบที่เหมาะสมกับโครงการ

1. บทนำ

โดยทั่วไปวัฏจักรของโครงการทางวิศวกรรมจะประกอบด้วยขั้นตอนหลัก ๆ 6 ขั้นตอน เริ่มจากการกำหนดความจำเป็นในการจัดทำโครงการ ( Need Identification) เมื่อมีความชัดเจนในระดับหนึ่งก็จะทำการศึกษาความเป็นไปได้ของโ ครงการ ( Feasibility Study) หากพบว่ามีความเป็นไปได้ก็จะทำการออกแบบรายละเอียด ( Detailed design) และก่อสร้าง ( Construction) ตามลำดับ เมื่อก่อสร้างแล้วเสร็จก็จะเป็นการใช้ประโยชน์และบำรุงรักษาสิ่ งปลูกสร้าง (Operating and Maintenance) เมื่อใช้งานไประยะหนึ่งโครงการก็จะเสื่อมสภาพจึงต้องมีการบูรณะ หรือรื้อถอนทำลาย (Disposal) การผลักดันโครงการให้พัฒนาไปตามขั้นตอนต่างๆที่กล่าวมาอย่างราบ รื่นใน ขณะเดียวกันต้องคำนึงถึงเป้าหมายในด้านต่างๆ เช่น งบประมาณ เวลา คุณภาพ และความพึงพอใจของทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องเป็นเรื่องยากและท้าทาย เนื่องจากมีองค์ประกอบหลายชนิดที่มีผลต่อการดำเนินการ
องค์ประกอบดังกล่าวอาจรวมถึง การคัดเลือกบริษัทที่จะเข้ามาให้บริการในแต่ละขั้นตอน การกำหนดขอบเขตการให้บริการของบริษัทต่างๆ รูปแบบการทำสัญญาระหว่างเจ้าของโครงการกับบริษัทที่เสนอให้บริก ารประเภทของสัญญา โครงสร้างการประสานงานของบริษัทที่ได้รับการคัดเลือก เป็นต้น ในแต่ละองค์ประกอบก็มีรูปแบบหลายรูปแบบให้เลือก การคัดเลือกรูปแบบขององค์ประกอบต่างๆ แล้วนำมาบูรณาการเข้าเป็นระบบเพื่อใช้ในการพัฒนาโครงการ เรียกว่า ระบบการจัดทำและส่งมอบโครงการ ( Project Delivery System ; PDS) ระบบนี้จะกล่าวถึง ระบบ PDS แบบต่างๆที่เป็นที่ใช้กันอย่างแพร่หลาย โดยจะกล่าวถึงรายละเอียดของระบบต่างๆ ข้อได้เปรียบและข้อจำกัด รวมทั้งสมรรถนะของระบบ PDS ดังกล่าว

2. ระบบ ออกแบบ-ประมูล-ก่อสร้าง

ระบบ ออกแบบ-ประมูล-ก่อสร้าง ( Design-Bid-Build ;D-B-B) เป็นระบบที่ใช้กันมาเป็นเวลานานและแพร่หลายที่สุดทั้งในและต่าง ประเทศ ระบบนี้แบ่งการทำงานออกเป็น 3 ขั้นตอนตามชื่อของระบบ โดยเจ้าของโครงการจะทำสัญญา 2 ฉบับ ฉบับแรกจะทำกับบริษัทที่จะทำหน้าที่ออกแบบ ในบางโครงการขอบเขตการให้บริการอาจครอบคลุมถึงการเป็นตัวแทนเจ้าของงานในการคุมงานก่อสร้างด้วย จากนั้นจะเป็นการคัดเลือกผู้รับเหมาก่อสร้าง วิธีการคัดเลือกผู้รับเหมาส่วนใหญ่ใช้วิธีการเปิดประมูลทั่วไป ( Open Bid) สัญญาที่เจ้าของทำกับผู้รับเหมาก่อสร้างส่วนใหญ่จะเป็นประเภทเห มาจ่าย ( Lumpsum Contract) ด้วยเหตุนี้แบบที่ได้จากผู้ออกแบบต้องมีความสมบูรณ์เพียงพอที่ผู้สนใจเข้าประกวดราคาสามารถเสนอราคาได้ การเลือกผู้รับเหมามักจะพิจารณาจากราคาที่เสนอ โดยทั่วไปผู้รับเหมาที่เสนอราคาต่ำสุดมักจะเป็นผู้ชนะการประกวด ราคา ตารางที่ 1 แสดงประโยชน์และความเสี่ยงของระบบนี้ต่อเจ้าของโครงการ จุดอ่อนที่สำคัญของระบบ D-B-B คือ การที่บริษัทที่ออกแบบและก่อสร้างเป็นคนละบริษัทกัน แบบที่ไม่สมบูรณ์อาจทำให้เกิดข้อโต้แย้งและนำไปสู่การเรียกร้อง ค่าใช้จ่ายเพื่อเพิ่มเติมทำให้ต้นทุนการก่อสร้างสูงขึ้นได้ ข้อจำกัดที่สำคัญอีกประการหนึ่งก็คือการใช้สัญญาแบบเหมาจ่าย ทำให้การประมูลงานต้องรอให้งานออกแบบแล้วเสร็จสมบูรณ์จึงจะ คัดเลือกผู้รับเหมาเข้ามาทำงานก่อสร้างได้ การทำโครงการโดยระบบนี้จะทำให้ระยะเวลาของโครงการโดยรวม (ออกแบบและก่อสร้าง) ใช้เวลานาน

3. ระบบ ออกแบบ-ก่อสร้าง

ในระบบ " ออกแบบ-ก่อสร้าง" ( Design-Built ; D-B) นี้ ในเบื้องต้นเจ้าของโครงการจะมีเฉพาะข้อมูลโครงการเบื้องต้น ( Project Brief) ซึ่งระบุถึงความต้องการหลักๆของโครงการ บริษัทออกแบบก่อสร้าง ( Design-Builder) ที่มีความสนใจจะเข้ามายื่นข้อเสนอการให้บริการทั้งส่วนการออกแบ บและก่อสร้าง วิธีนี้จะแตกต่างจากระบบ D-B-B ตรงที่เจ้าของโครงการจะทำสัญญาเพียงหนึ่งฉบับกับบริษัทที่ชนะกา รประมูล ข้อไดเปรียบที่สำคัญของระบบ D-B คือ การที่ผู้ก่อสร้างเป็นบริษัทเดียวกันกับผู้ออกแบบทำให้สามารถ นำเอาความคิดเห็นของผู้ก่อสร้างเข้ามาในช่วงออกแบบ แบบที่ได้จึงมี "ความสร้างได้" (Constructibility) สูง ช่วยลดข้อโต้แย้งที่มักจะเกิดขึ้นเสมอระหว่างผู้ออกแบบกับผู้รั บเหมาก่อสร้างในระบบ D-B-B ได้ นอกจากนี้ผู้ออกแบบก่อสร้างยังสามารถแบ่งงานออกแบบเป็นส่วนๆ ส่วนไหนออกแบบเสร็จก็สามารถสร้างส่วนนั้นได้ก่อน ซึ่งแตกต่างจากระบบ D-B-B ซึ่งต้องรอให้งานออกแบบเสร็จสมบูรณ์แล้วจึงหาผู้รับเหมามาทำการ ก่อสร้าง ด้วยเหตุผลดังกล่าวทำให้สามารถใช้วิธีก่อสร้างแบบ Phase และ Fast-track ได้ ส่งผลให้เวลาโดยรวมของโครงการลดลง ระบบ D-B นี้มีข้อจำกัดอยู่พอสมควร เช่น เจ้าของโครงการจะสูญเสียดุลการตรวจสอบระหว่างผู้ออกแบบกับผู้ก่ อสร้างที่มีในระบบ D-B-B ไป จึงมีความเป็นไปได้สูงที่อาจมีการปิดปังข้อบกพร่องที่เกิดขึ้น อย่างไรก็ตามข้อจำกัดดังกล่าวสามารถป้องกันได้ นอกจากนี้การคัดเลือกบริษัทออกแบบและการก่อสร้างก็เป็นเรื่องยา ก เนื่องจากในช่วงเวลาคัดเลือกบริษัท ขอบเขตของโครงการอาจจะยังไม่ชัดเจน แบบรายละเอียดของรายการก็ยังไม่มี เจ้าของโครงการอาจใช้วิธีพิจารณาคุณสมบัติ (Quality Based Selection ; QBS) โดยอาจให้บริษัทที่สนใจยื่นข้อเสนอโครงการควบคู่ไปกับการประกัน ราคาสูงสุด (Guaranteed Maximum Price ; GMP) หรืออาจใช้การคัดเลือกโดยวิธีกำหนดงบประมาณ (Fixed Maximum Price Bid) แล้วให้บริษัทยื่นข้อเสนอก็ได้ ระบบ D-B นี้มักจะถูกเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ระบบ Turnkey แต่ในทางทฤษฎีแล้วระบบ Turnkey มีความแตกต่างจากระบบ D-B อยู่พอสมควร โดยทั่วไปขอบเขตการให้บริการของผู้ออกแบบ-ก่อสร้างในระบบ D-B จะจำกัดอยู่ที่การออกแบบและก่อสร้างเท่านั้น แต่ในระบบ Turnkey ขอบเขตการให้บริการอาจครอบคลุมตั้งแต่การจัดหาพื้นที่ก่อสร้างโ ครงการ การจัดหาเงินทุนหมุนเวียนระหว่างการออกแบบและก่อสร้าง หลังจากก่อสร้างเสร็จก็ทำการขายโครงการให้กับเจ้าของโครงการเพื ่อนำไปใช้สอยตามวัตถุประสงค์ต่อไป

4. ระบบบริหารงานก่อสร้าง

คำว่า "บริหารงานก่อสร้าง" ( Construction Management; CM) เป็นคำที่ใช้กันอย่างกว้างขวางในแวดวงอุตสาหกรรมก่อสร้างโดยมีค วามหมายแตกต่างกันไป ในบทความนี้ CM จะหมายถึง ระบบการจัดทำและส่งมอบโครงการ โดยมีบริษัท CM ทำหน้าที่หลักในการบริหารและจัดการโครงการ ตั้งแต่เริ่มต้น ( Conceptual Phase) จนกระทั่งออกแบบและก่อสร้างแล้วเสร็จนอกจากนี้บริษัท CM ยังสามารถให้บริการอื่นเพิ่มเติมได้ตามข้อตกลงกับเจ้าของโครงกา ร โดยทั่วไปแล้วระบบ CM จะมีรูปแบบย่อย 2 รูปแบบ คือ
1. บริหารโครงการในฐานะตัวแทนเจ้าของโครงการ (CM as Advisor)
2. บริหารโครงการใยฐานะผู้รับผิดชอบโครงการ ( CM at Risk หรือ CM@Risk)

4.1 ระบบ CM as Advisor (CMA) ในระบบ CMA นี้เจ้าของโครงการจะทำสัญญาจ้างบริษัทมาทำหน้าที่เป็นทั้งที่ปร ึกษาและ ตัวแทนให้กับเจ้าของโครงการตั้งแต่การออกแบบจนกระทั่งก่อสร้างแ ล้วเสร็จ ในระบบนี้เจ้าของโครงการจะทำสัญญากับผู้ออกแบบซึ่งทำหน้าที่ออก แบบโครงการ และทำสัญญาอีกฉบับหนึ่งกับบริษัท CMA เพื่อทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาเจ้าของโครงการในการให้ความเห็นเกี ่ยวกับการออกแบบ ประสานงานกับผู้ออกแบบเพื่อเตรียมเอกสารการประกวดราคา และเป็นตัวแทนเจ้าของโครงการในการคัดเลือกผู้รับเหมาฯ ในช่วงการก่อสร้าง CMA จะทำหน้าที่ช่วยเจ้าของโครงการควบคุม เวลา ค่าใช้จ่าย และคุณภาพของโครงการให้เป็นไปตามแบบและรายการ โดนทั่วไปการคัดเลือกบริษัท CMA จะใช้วิธีพิจารณาจากคุณสมบัติเป็นหลัก ตารางที่ 3 แสดงประโยชน์และความเสี่ยงของระบบ CMA การที่เจ้าของโครงการมี CMA ช่วยบริหารโครงการ การว่าจ้างผู้รับเหมาก่อสร้างอาจทำได้ 2 รูปแบบ คือ
1. เจ้าของโครงการทำสัญญากับผู้รับเหมาก่อสร้างหลัก ( General Contractor ; GC)
2. เจ้าของโครงการทำสัญญากับผู้รับเหมารายย่อยโครงการ ( Multiple Prime Contractors ; MPC)

ในวิธีแรกจะมีลักษณะเหมือนกับผู้รับเหมาหลักในระบบ D-B-B คือ เจ้าของโครงการจะทำสัญญาก่อสร้างกับ GC เพียงฉบับเดียวโดยที่ GC จะทำสัญญากับผู้รับเหมาช่วง ส่วนวิธีสองจะไม่มี GC เจ้าของโครงการทำสัญญากับผู้รับเหมารายย่อยโดยตรง

4.2. ระบบ CM@Risk</B< a>> ระบบ CM@Risk จะมีลักษณะคล้ายกับระบบ CMA ตรงที่เจ้าของโครงการว่าจ้างบริษัท A/E เพื่อทำการออกแบบในขณะเดียวกันก็จะทำสัญญาจ้าง CM มาเพื่อเป็นที่ปรึกษาระหว่างการออกแบบ เมื่อการออกแบบใกล้จะแล้วเสร็จ บริษัท CM จะแบ่งโครงการออกเป็นงานย่อยแต่ละประเภท ( Work Packages) เพื่อทำการคัดเลือกผู้รับเหมารายย่อยเข้ามาประมูลงานในแต่ละส่ว น โดยผู้รับเหมารายย่อยที่ชนะการประกวดราคาจะทำสัญญาก่อสร้างโดยต รงกับผู้บริษัท CM จะทำสัญญาการก่อสร้างกับเจ้าของโครงการอีกทอดหนึ่ง ระบบ CM@Risk นี้สามารถเริ่มก่อสร้างได้เลยแม้ว่าการออกแบบยังไม่แล้วเสร็จสม บูรณ์ เจ้าของโครงการจะได้ประโยชน์จากการก่อสร้างด้วยวิธี Fast-track ที่มีบริษัท CM ทำหน้าที่บริหารโครงการ
สัญญาที่เจ้าของโครงการใช้กับบริษัท CM@Risk ส่วนใหญ่จะเป็นสัญญาประเภท " ต้นทุนที่เกิดขึ้นจริงบวกค่าบริการ" ( Cost-Plus-Fees) ค่าบริการให้คำปรึกษาในช่วงออกแบบ ค่าดำเนินการในส่วนของสำนักงาน ค่าบริหารจัดการและกำไรในส่วนงานก่อสร้าง เพื่อไม่ให้งบประมาณก่อสร้างบานปลายเจ้าของโครงการมักต้องการให ้บริษัท CM ประกันราคาก่อสร้างสูงสุด ( GMP) เมื่องานออกแบบแล้วเสร็จในบางส่วนในกรณีที่ราคาค่าก่อสร้างสูงก ว่า GMP บริษัท CM จะต้องรับผิดชอบส่วนต่างดังกล่าว ตารางที่ 4 แสดงประโยชน์และความเสี่ยงของระบบ CM@Risk

5. สมรรถนะของระบบจัดทำและส่งมอบโครงการ

  ในปี ค.ศ. 1998 สถาบันพัฒนาอุตสาหกรรมก่อสร้าง ( Construction Industry Insitute ; CII) ร่วมกับมหาวิทยาลัย Penn State University ในประเทศสหรัฐฯ ได้ทำการวิจัยเพื่อเปรียบเทียบสมรรถนะของระบบ PDS ทั้ง 3 ระบบ คือ ระบบ D-B-B , D-B และ CM@Risk โดยศึกษาจากกลุ่มโครงการก่อสร้างอาคารทั้งของรัฐและเอกชนจำนวน 351 โครงการ โดยพิจารณาจาก พารามิเตอร์ที่สำคัญ เช่น ต้นทุนการก่อสร้างที่สูงขึ้น เวลาการก่อสร้างที่เพิ่มขึ้นจากสัญญา ความเร็วในการก่อสร้าง ความเร็วในการทำโครงการ ในส่วนของคุณภาพของโครงการ ได้สอบถามปัจจัยต่างๆ 7 ประการ เช่น ความพร้อมของโครงการเมื่อเริ่มการใช้สอยอาคาร ค่าใช้จ่ายในการใช้สอยอาคาร คุณภาพของงานระบบ ฯลฯ ผลของการศึกษาได้สรุปไว้ในตารางที่ 5

นอกจากนี้ในปี ค.ศ. 1995 หน่วยงาน The Reading Design-Build Forum ในเครือจักรภพอังกฤษไดทำการศึกษาเชิงเปรียบเทียบสมรรถนะของระบบ D-B-B และ D-B จากกลุ่มตัวอย่างโครงการก่อสร้างอาคาร จำนวน 330 โครงการ โดยพิจารณาจาก ต้นทุนการก่อสร้างต่อหน่วย ( Unit Cost) ความเร็วในการก่อสร้าง ( Construction Speed) และความเร็วในการจัดทำโครงการ ( Delivery Speed) ผลการศึกษาสมรรถนะของระบบ PDS เชิงเปรียบเทียบของการศึกษาทั้งสองได้ถูกแสดงไว้ในตารางที่ 6

การศึกษาทั้งสองแสดงเห็นได้ว่าระบบการจัดทำโครงการแบบ D-B-B เป็นระบบที่มีสมรรถนะต่ำสุดในเกือบทุกพารามิเตอร์ที่พิจารณา ระบบ D-B ระบบที่มีสมรรถนะสูงที่สุดรองลงมาจะเป็นระบบ CM@Risk อย่างไรก็ตาม ผลจากการศึกษาทั้งสองเป็นเพียงแนวโน้มเท่านั้น ไม่ควรใช้ผลการศึกษาดังกล่าวเป็นข้อยุติ ในการจะบ่งชี้ว่าระบบใดเป็นเป็นระบบที่ดีที่สุดสำหรับการจัดทำ และโครงการเนื่องจากยังมีองค์ประกอบด้านอื่นที่ใช้ประกอบการพิจ ารณา

ผลจากการศึกษาดังกล่าว สอดคล้องกับแนวโน้มการเลือกใช้ระบบจัดทำและส่งมอบโครงการในประเ ทศสหรัฐฯ กล่าวคือมีการใช้ระบบ D-B และ CM@Risk มากขึ้นโดยเฉพาะภาคการก่อสร้างที่ไม่ใช่อาคาร (Nonresidential Construction) มีการใช้ระบบดังกล่าวถึง 25% เพิ่มขึ้นจากเมื่อ 10 ปีที่แล้วประมาณ 6% นอกจากนี้กรมการค้าของสหรัฐฯ ได้ประมาณการว่าตัวเลขการใช้ระบบ D-B จะสูงขึ้นเป็น 50% ใน ค.ศ. 2001 สำหรับในทวีปยุโรป และประเทศญี่ปุ่น มีการใช้ระบบ D-B กับอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับโครงการก่อสร้างที่ไม่ใช่อาคาร มีการใช้สูงถึง 50% และ 75% ตามลำดับ

นอกเหนือจากระบบ PDS ที่กล่าวมาแล้วยังมีรูปแบบการจัดทำและส่งมอบโครงการที่เอกชนเข้ ามามีส่วนร่วมมากขึ้น นอกเหนือจากการออกแบบและก่อสร้าง ระบบดังกล่าวเรียกว่า ระบบที่ให้เอกชนร่วมลงทุน

6. ระบบที่ให้เอกชนร่วมลงทุน

ระบบที่ให้เอกชนร่วมลงทุน ( Public-Private Partnership) คือ ขบวนการผ่องถ่ายภารกิจในการดำเนินการผลิตระบบสาธารูปโภคหรือ สิ่งปลูกสร้างทั่วไปที่เมื่อก่อนจะดำเนินการโดยภาครัฐไปสู่เอกช น โดยทั่วไปการให้เอกชนร่วมลงทุนสามารถดำเนินการได้ใน 3 ระดับ คือ
1. การขายทรัพย์สินของทางราชการที่ดำเนินการอยู่ให้เอกชนไปดำเนินก ารต่อ
2. การว่าจ้างให้เอกชนเข้ามาดำเนินการต่อ
3. การให้สัมปทานเอกชนในการเข้ามาลงทุนก่อสร้างและดำเนินการ

ในบรรดารูปแบบดังกล่าวรูปแบบที่ 3 เป็นรูปแบบที่เป็นที่เอกชนเข้ามามีส่วนร่วมมากที่สุดคือ การให้สัมปทานซึ่งรู้จักกันในชื่อ ระบบ "ก่อสร้าง-ดำเนินการ-ถ่ายโอน" ( Build Operate & Transfer; BOT) ในช่วงเวลาที่ผ่านมา แนวโน้มของการจัดทำระบบสาธารณูปโภคมีสูงขึ้น สาเหตุหลักมาจากการกำหนดนโยบายของรัฐที่จะให้เอกชนเข้ามามีส่วน ร่วม ประกอบกับงบประมาณของรัฐที่จำกัด ระบบจัดทำโครงการแบบ BOT จึงเป็นระบบที่มีความเหมาะสมกับสถานการณ์ในปัจจุบัน ในระบบ BOT ภาคเอกชนจะเป็นผู้ดำเนินการหาแหล่งเงินทุน ออกแบบ และทำการก่อสร้าง หลังจากนั้นจะเป็นผู้ใช้ประโยชน์จากโครงการที่สร้างเสร็จ เพื่อจัดเก็บรายได้ภายใต้ระยะเวลาที่กำหนดไว้ในสัมปทาน ระหว่างดำเนินการอยู่นี้จะถือว่าเอกชนเป็นเจ้าของโครงการ เมื่อดำเนินการไปจนครบระยะเวลาที่กำหนดจะต้องถ่ายโอนกรรมสิทธิ์ ความเป็นเจ้าของคืนให้รัฐ

ระบบ BOT เป็นเพียงหนึ่งในหลายๆรูปแบบที่ให้เอกชนร่วมลงทุน อนุพันธ์ของระบบ BOT ระบบ Build Own Operate (BOO) ระบบ Build Transfer Operate (BTO) ทั้ง 3 วิธีนี้เอกชนที่เป็นผู้ลงทุนจะเป็นผู้ได้ผลประโยชน์ หรือรายได้ จากการใช้โครงการ สำหรับวิธี BTO เอกชนจะถ่ายโอนความเป็นเจ้าของโครงการให้กับภาครัฐทันทีหลังจาก ก่อสร้างเสร็จแล้ว แต่จะดำเนินการใช้สิ่งปลูกสร้างในการหารายได้ในนามของหน่วยงานข องรัฐสำหรับวิธี BOO ความเป็นเจ้าของจะอยู่กับเอกชนผู้ลงทุนไปตลอด และมีสิทธิ์ในการเปลี่ยนความเป็นเจ้าของโครงการได้ตลอดเวลา รูปแบบที่แตกต่างกันทำให้ผู้ลงทุนต้องรับความเสี่ยงที่แตกต่างก ันส่งผลต่อ การกำหนดอัตราผลตอบแทนในการลงทุน นอกจากรูปแบบทั้งสองแล้วยังมีรูปแบบอื่นๆ เช่น ระบบ Build Lease Transfer (BLT) เอกชนจะเป็นผู้ลงทุนสร้างโครงการโดยมีข้อตกลงว่าหลังจากการก่อส ร้างแล้วเสร็จ รัฐจะเป็นฝ่ายเช่าโครงการ ซึ่งเป็นการประกันรายได้ของโครงการไปเท่ากับระยะเวลาที่ระบุในข ้อตกลง หลังจากนั้นเอกชนจะถ่ายโอนโครงการให้ภาครัฐ วิธีนี้จะทำให้หน่วยงานของรัฐสามารถเป็นเจ้าของโครงการได้โดยไม ่ต้องมีเงินจำนวนมากมาลงทุน การลงทุนจะเป็นการลักษณะเช่าซื้อ ระบบ Rehabilitate Lease Transfer (RLT) จะมีลักษณะคล้ายกับระบบ BLT แต่จะแตกต่างกันตรงที่เอกชนมาลงทุนปรับปรุงทรัพย์สินของรัฐที่ม ีอยู่แล้วให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยรัฐทำสัญญาเช่าโครงการไประยะเวลาที่ตกลง จากนั้นจะถ่ายโอนให้ภาครัฐ นอกจากนี้ยังมีระบบ Buy Build Operate (BBO) ซึ่งหน่วยงานของภาครัฐขายทรัพย์สินให้กับเอกชนเพื่อนำไปลงทุนปร ับปรุง หลังจากนั้นรัฐก็จะขอเช่าต่อจากเอกชน

7. ข้อคิดเห็น
      การจัดทำและส่งมอบโครงการ ( PDS) เป็นสิ่งที่สำคัญและเกี่ยวข้องโดยตรงกับความสำเร็จของโครงการจา กการศึกษาสมรรถนะของระบบ PDS ต่างๆ สามารถระบุได้ว่าไม่มีระบบ PDS ใดที่ดีและเหมาะสมที่สุด ระบบ PDS แต่ละรูปแบบมีข้อดีและข้อเสียที่ต่างกัน การพิจารณาเลือกระบบ PDS ต้องคำนึงถึงความเหมาะสมกับลักษณะของโครงการ เช่น ความซับซ้อน ความต้องการความยืดหยุ่นของเจ้าของ ข้อจำกัดด้านเวลาและงบประมาณ ความพร้อมด้านบุคลากรฝ่ายเจ้าของโครงการ ฯลฯ ปัจจุบันอุตสาหกรรมก่อสร้างมีการพัฒนาขึ้นความเชี่ยวชาญเฉพาะทา ง ก็มีมากขึ้นทำให้วิธีการจัดทำและส่งมอบโครงการแบบดั้งเดิม ( D-B-B) ที่มีขั้นตอนการออกแบบแยกเด็ดขาดจากขั้นตอนการก่อสร้างโดยใช้สั ญญาเหมาจ่าย กำลังได้รับความนิยมลดลงโดยเฉพาะอย่างยิ่งในต่างประเทศ เจ้าของโครงการที่มีความเข้าใจลักษณะของโครงการของตนสามารถออกแ บบระบบ PDS ที่เหมาะสมเพื่อลดต้นทุนและระยะเวลาการทำโครงการลงได้

สำหรับประเทศไทยโครงการทั้งภาครัฐและเอกชนส่วนใหญ่ยังคงใช้ ระบบ D-B-B เนื่องจากความคุ้นเคยและข้อจำกัดเกี่ยวกับการตั้งและจัดสรรงบปร ะมาณ ในต่างประเทศโครงการของรัฐได้ให้หันมาให้ความสนใจกับระบบ D-B และระบบ CM@Risk มากขึ้น หลายหน่วยงานอยู่ในระหว่างการดำเนินการแก้ไขระเบียบของทางราชกา ร เพื่อให้การใช้ระบบดังกล่าวมีความเป็นไปได้และโปร่งใสมากยิ่งขึ ้น ระบบที่ให้เอกชรร่วมลงทุนก็เป็นอีกระบบหนึ่งที่กำลังได้รับความ นิยม โดนเฉพาะอย่างยิ่งในสภาวะที่ประเทศกำลังประสบปัญหาวิกฤตเศรษฐกิ จ รัฐบาลไม่มีงบประมาณที่ใช้ในการลงทุน ระบบดังกล่าวไม่จำกัดแต่เฉพาะโครงการก่อสร้างระบบสาธารณูปโภคเท ่านั้น หน่วยงานของรัฐบาลสามารถพิจารณารูปแบบต่างๆที่เปิดโอกาสให้เอกช นลงทุน ในการก่อสร้างและดำเนินการโครงการต่างๆที่รัฐมีความต้องการ โดยรัฐสามารถตั้งงบประมาณแบบผ่อนชำระได้ วิธีนี้อาจสามารถช่วยกระตุ้นให้เกิดการลงทุนและการจ้างงานในภาค อุตสาหกรรมก่อสร้าง
อย่างไรก็ตามการคัดเลือกระบบ PDS ที่เหมาะสมกับลักษณะของโครงการเป็นเพียงหนึ่งในหลายๆปัจจัยที่ม ีผลกระทบต่อความสำเร็จของโครงการ ยังมีปัจจัยอื่นที่สำคัญ เช่น ความชัดเจนของขอบเขตการทำงาน ประสบการณ์และความรอบรู้ของทีมงาน จรรณยาบรรณวิชาชีพ การตอบสนองที่รวดเร็วต่อปัญหาที่เกิดขึ้น การประสานงานที่มีประสิทธิภาพ ระบบข้อมูล การติดตามผลการทำงานอย่างใกล้ชิด การประมวลและประเมินผลการทำงาน ฯลฯ สิ่งต่างๆเหล่านี้ล้วนมีผลโดยตรงต่อความสำเร็จ

 

หน้าแรก